Қазақстанның көп бөлігінде құрылыс маусымы ресми түрде қазанда аяқталады, бірақ құрылысты бес айға тоқтатуға көпшілігінің мүмкіндігі жоқ. Бұл әсіресе аяз қарашадан наурызға дейін сақталатын Астанаға, Павлодарға, Қостанайға және басқа солтүстік қалаларға қатысты. Қысқы бетондау монолитті жұмыстарды жыл бойы жалғастыруға мүмкіндік береді, бірақ тек технология сақталған жағдайда. Мұндағы қате бірден көрінбейді — ол көктемде жарықтармен, қорғаныс қабатының қабыршақтануымен және беріктіктің жетіспеуімен білінеді.
Аяз жаңа құйылған бетонға неге қауіпті
Бетон цементтің гидратациясы — сумен химиялық реакция есебінен беріктік жинайды. Нөлге жақын температурада ол күрт баяулайды, ал қатқан кезде су мұзға айналып, шамамен 9%-ға ұлғаяды және әлі бекімеген тастың құрылымын бұзады. Егер бетон сыни беріктік деп аталатын деңгейге жеткенге дейін қатып қалса, ерігеннен кейін ол жобалық сипаттамаларына енді жете алмайды.
Сондықтан қысқы бетондаудың басты міндеті — бетон қатуға төтеп беретіндей берік болғанға дейін конструкцияны жылумен және ылғалмен қамтамасыз ету. Әдетте бұл үшін жобалық беріктіктің кемінде 30–50%-ын жинау қажет, ал жауапты және алдын ала кернелген конструкциялар үшін — одан көп; нақты мәні жобада белгіленеді.
Негізгі әдістер
- «Термос» әдісі. Бетон қоспасы жылытылған күйде төселеді, ал конструкция бірден жылытылады. Бетон өз жылуы мен гидратация жылуы есебінен қатаяды. Массивті іргетастар үшін және қалыпты аяз кезінде жарамды.
- Электрмен қыздыру. Бетонға қыздырғыш сым салынады немесе төмендетілген кернеулі ток берілетін электродтар қолданылады. Жабындар, қабырғалар мен бағандар үшін ең кең тараған тәсіл.
- Индукциялық және инфрақызыл қыздыру — тығыз арматураланған конструкциялар мен түйіспелерді жылыту үшін қолданылады.
- Жылытқыш қалқалар мен жылу зеңбіректері. Жұмыс учаскесінің үстіне тенттен баспана орнатылып, жылы ауа беріледі. Шағын көлемдер үшін және бетондау алдында негізді жылыту үшін ыңғайлы.
- Аязға қарсы қоспалар. Судың қату температурасын төмендетеді және бетонның шағын аязда қатаюына мүмкіндік береді. Көбіне жылыту немесе қыздырумен бірге қолданылады.
Қоспалар: көмекші құрал, бірақ ғажайып дәрі емес
Аязға қарсы қоспаларға — натрий нитриті, формиаттар, пластификаторлары бар кешенді құрамдар — тікелей бетон зауытына тапсырыс беріледі. Шектеулерді есте сақтау маңызды: кейбір қоспаларды арматураның коррозиясы қаупіне байланысты алдын ала кернелген және электрмен қыздырылатын конструкцияларда қолдануға болмайды, ал мөлшері күтілетін қатаю температурасына байланысты. Алаңда бетонға өз бетімен «тұз қосуға» жол берілмейді — бұл тұздың шығуына және арматураның бұзылуына апаратын тура жол.
Дайындық және күтім
- негіз бен қалып қар мен мұздан тазартылады, іргетас астындағы топырақ жылытылады — бетонды қатқан негізге төсеуге болмайды;
- қоспа жылытылған автобетонараластырғыштармен жеткізіледі, жолдағы уақыт барынша қысқартылады;
- бетон ұзақ үзілістерсіз үздіксіз төселеді, ашық беттер бірден жабылады;
- қыздыру кезінде температураның көтерілу және суыну жылдамдығы шектеледі — күрт ауытқу жарықтарға әкеледі;
- қалыпты алу жиналған беріктік расталғаннан кейін ғана орындалады.
Сапаны бақылау
Қыста бақылау жаздағыдан тығызырақ жүргізіледі. Объектіде бетонды қыздыру журналы жүргізіледі: сыртқы ауа мен бақылау нүктелеріндегі бетонның температурасы тәулігіне бірнеше рет, ал қыздырудың алғашқы сағаттарында — жиірек өлшенеді. Қатар бақылау үлгілері дайындалады, олардың бір бөлігі конструкциямен бірдей жағдайда қатаяды. Қалыпты алу мен жүктеме түсіру алдындағы беріктік үлгілерді сынау арқылы немесе бұзбайтын әдістермен — склерометрмен, ультрадыбыспен, сындыра жұлу әдісімен расталады.
Қысқы бетон электр энергиясы, қоспалар мен жылыту есебінен жаздағыдан қымбат. Бірақ бұл айырма сапасыз конструкцияны бөлшектеу бағасымен салыстыруға келмейді.
Алаңдағы жиі кездесетін қателер
Қысқы ақаулардың көпшілігі технологиямен емес, тәртіппен байланысты. Бетонды барабанын жылытпай тасып, суып қалған күйде түсіреді. Қыздыруды кешіктіріп қосады немесе түнде «үнемдеу үшін» өшіреді. Ашық шеттер мен арматура шығыңқыларын жабуды ұмытады, сол жерде бетон қатып қалады. Температураны журналға «есте сақталғаны бойынша» жазады. Қалыпты нақты беріктік бойынша емес, күнтізбе бойынша алады. Осы қателердің әрқайсысы беріктіктің жергілікті жетіспеуіне әкеледі, оны кейін күшейтуге немесе бөлшектеуге тура келеді.
Қысқы жұмыстарды бюджетке қалай енгізу керек
Қыздыруға, баспаналарға және қосымша бақылауға кететін шығындар «іс жүзінде» пайда болмай, сметада алдын ала болуы тиіс. Біздің есептеулерімізде олар бөлек позициялармен көрсетіледі, сонда тапсырыс беруші қысқы құрылыстың әр айы қаншаға түсетінін көреді — толығырақ «Сметалар құрастыру» бөлімінде. Объектінің жалпы құнын калькуляторда шамалауға, ал біз жыл бойы тұрғызған ғимараттарды «Жобалар» бөлімінен көруге болады.
«Техно-Модуль» 1994 жылдан бері кез келген маусымда монолитті жұмыстар жүргізеді: өз техникамыз, қыздыру жабдығы және құрылыс зертханасы объектіні қыста тоқтатпауға мүмкіндік береді. Өтінім қалдырыңыз — жобаңыз үшін қысқы бетондаудың кестесі мен құнын есептейміз.
